Werbel

Werbel jest instrumentem muzycznym należącym do grupy membranofonów. Jego prekursorem był bęben wykonany z wydrążonego pnia drzewa obciągniętego jedną lub dwiema membranami.
Werbel składa się z drewnianego, metalowego lub miedzianego ( rzadziej z tworzywa sztucznego ) walca – korpusu, o średnicy najczęściej 14 cali – około 35 cm., ale również 13 cali lub 10–12 cali – picolo, z rzadka 15, stanowiącego swoiste pudło rezonansowe.

W przypadku korpusów drewnianych istotnym jest fakt z jakiego gatunku drzewa dany instrument jest zrobiony i z jakiej ilości warstw sklejki się składa – ilość ta waha się od kilku do nawet kilkudziesięciu. Nierzadko producenci łączą dwa rodzaje drewna do zbudowania korpusów używając m. in. brzozy, mahoniu , klonu czy np. lipy. Sam proces doboru drewna, czy jego łączenia z innym gatunkiem, oraz cały cykl technologiczny jest chroniony przez każdego wytwórcę.

Obecnie na korpus naciągane są dwie membrany najczęściej z różnego rodzaju sztucznych tworzyw, dawniej zaś używano naturalnych naciągów wyprawianych ze skór cielęcych, kozich, czy oślich.
Membrana górna ( pojedyncza / podwójna – gładka lub powlekana, czasami dodatkowo wyposażona w pierścień czy kołnierz tłumiący, niekiedy różnego rodzaju łatki wzmacniające czy wymyślne dodatkowe systemy wentylacyjne ) w którą uderza się pałeczkami drewnianymi, miotełkami, hot- rods`ami czasami palcami lub pałkami filcowymi, jest naciągiem grubszym, a przez to bardziej wytrzymałym od dolnej. Membrana dolna rezonansowa – cienka ma za zadanie odbierać drgania membrany górnej i wprawiać w drżenie przylegające bezpośrednio do spodniego naciągu sprężyny. To, co w zdecydowany sposób wyróżnia werbel spośród innych membranofonów to właśnie zastosowanie sprężyny, nadającej mu charakterystyczne ( marszowe, wojskowe ) brzmienie.
Naciągi strunowe (sprężyny) składają się z pasemek równolegle biegnących spiralek z cienkiego drucika, a ich liczba waha się od kilku do kilkudziesięciu w zależności od modelu i przeznaczenia.
Aby uzyskać właściwe brzmienie werbla, należy mocniej naciągnąć dolną membranę, zaś górną nieco słabiej. Stosując się do tej prostej zasady uzyskamy optymalne pobudzenie sprężyn, a co za tym idzie charakterystyczny dźwięk instrumentu zwłaszcza podczas gry tremola ( oczywiście jest to moja obserwacja i zawsze można we własnym zakresie poeksperymentować do czego każdego zachęcam ).
Za naciągnięcie sprężyn w werblu odpowiada tzw. „maszynka” – umocowana na korpusie werbla dzięki której możemy: załączać/wyłączać sprężyny – pozycja „on”- sprężyny przylegając bezpośrednio do dolnej membrany dają charakterystyczny szum werbla, lub pozycja „off” – dystansując je od dolnej membrany uzyskujemy czysty dźwięk instrumentu. Dodatkowo każda maszynka wyposażona jest w precyzyjny mechanizm pozwalający na bardzo dokładne ustawienie napięcia sprężyn już w pozycji „on”. Każda z firm stosuje własne rozwiązania stąd też na rynku możemy spotkać różnego rodzaju maszynki używane do naciągu sprężyn.

Werbel stroimy z wyłączonymi sprężynami. Membranę górną naciągamy kolejno śrubami jednakową liczbą obrotów usuwając pofałdowanie naciągu, zachowując równoległe ułożenie obręczy względem płaszczyzny korpusu cylindra ( kolejność pokazana na rysunku). Werbel można stroić używając specjalistycznych urządzeń lub tradycyjną metodą tzw. „na słuch” .Tłumiąc membranę poprzez położenie na jej środku małego tłumika ( np. kółko filcowe itp.) lub po prostu delikatnie palcami , przystępujemy do prawidłowego strojenia uderzając pałeczką w miejscach przy śrubach, słuchając czy dźwięk ma jednakową wysokość przy każdej z nich względem siebie. W trakcie tej czynności dokręcamy umiejętnie śruby tak, aby osiągnąć jednakowe brzmienie werbla. Równie precyzyjnie możemy nastroić górną membranę tłumiąc dolny naciąg palcami lub ( np. co ja często robię) kładąc werbel na kocu czy czymś miękkim i przystąpić do czynności , które wyżej opisałem.
W podobny sposób stroimy membranę dolną – rezonansową. Należy dodać , że im mocniej dokręcimy górną obręcz tym wyższy uzyskamy strój werbla. Również dolną membraną możemy regulować wysokość stroju werbla. Im mniejsza jest odległość pomiędzy membranami, tym „jaśniejsza” jest barwa brzmienia i wyższy ton werbla.

Współczesny werbel rozwinął się z sygnałowych i bojowych bębnów wojskowych ze struną. Pod koniec XVIII w. zaczęto go używać w utworach muzycznych jako instrumentu charakterystycznego, a następnie stał się jednym z klasycznych instrumentów perkusyjnych orkiestr muzyki symfonicznej, operowej i operetkowej i tak jest do chwili obecnej.
W XX w. werbel stał się integralną częścią zestawu perkusyjnego i był wykorzystywany w bardzo wielu gatunkach muzycznych np.: jazz, rock, pop, czy młodszych stylach jak jungle , drum&base itp. Należy również mocno podkreślić, że werbel ma ogromne znaczenie i zastosowanie w orkiestrach dętych- marszowych i we współczesnych zespołach perkusyjnych.